Swap toevoegen op Ubuntu: grootte en swappiness instellen
Swap toevoegen op Ubuntu 24.04: bepaal de grootte volgens Ubuntu, zet het swapbestand veilig in fstab, stel swappiness in en lees wanneer extra RAM nodig is.
In deze gids lees je hoe je swap toevoegt op Ubuntu 24.04 LTS met een swapbestand. Dat is handig voor een kleine VPS die tijdens builds of databasepieken te weinig geheugen heeft, of waarop de OOM-killer een proces heeft gestopt. Je controleert eerst de server, kiest de grootte en maakt het bestand aan. Daarna maak je het bestand permanent zonder het risico dat de server niet meer opstart, en stel je swappiness af. Op Debian 12 zijn de commando’s hetzelfde.
Wat swap wel en niet doet
Swap is schijfruimte die de kernel gebruikt als overloop voor het RAM. Hebben actieve processen geheugen nodig en is er te weinig vrij, dan worden inactieve pagina’s naar swap verplaatst, zodat dat RAM vrijkomt voor ander gebruik. Swap is trager dan RAM, en de SwapFaq van Ubuntu waarschuwt dat je swap niet moet zien als volledige vervanging van fysiek geheugen. [1]
Swap helpt in twee situaties:
- Inactief geheugen. Pagina’s die grote programma’s alleen bij het opstarten gebruiken, en geheugen dat wel is gereserveerd maar niet echt wordt gebruikt, kunnen naar swap verhuizen. Het RAM blijft dan beschikbaar voor andere programma’s en de schijfcache. [1]
- Onverwachte pieken. Loopt een programma uit de hand of heeft een taak veel meer geheugen nodig dan gepland, dan geeft swap je tijd om uit te zoeken wat er aan de hand is. [1]
Swap helpt niet als het werk zelf meer geheugen vraagt dan de server heeft. Intensief swapgebruik maakt een systeem traag, omdat swap met het normale werk concurreert om dezelfde schijf, en zelfs SSD-opslag is trager dan RAM. [1] Raakt het geheugen helemaal op, dan beëindigt de OOM-killer van de kernel een taak die hij op basis van heuristieken kiest, meestal een proces dat veel geheugen gebruikt. [2]
Controleer eerst geheugen, swap en schijfruimte
Drie commando’s die niets wijzigen, laten zien wat de server op dit moment heeft:
free -h
sudo swapon --show
findmnt -D /free -h toont in leesbare eenheden hoeveel RAM en swap er gebruikt en vrij is; de kolom available schat hoeveel geheugen er nog is om nieuwe applicaties te starten zonder te swappen. [3] swapon --show toont een tabel met swapgebieden [4]. Is de uitvoer leeg, dan is er geen swap actief; staat er al een swapbestand, dan kun je de grootte daarvan aanpassen in plaats van een nieuw bestand te maken. findmnt -D / toont het type (FSTYPE) en de vrije ruimte (AVAIL) van het root-bestandssysteem. [5] Het type bepaalt hoe je het bestand aanmaakt. Heeft je account op Debian 12 geen sudo, voer de commando’s dan uit als root.
Hoe groot moet het swapbestand zijn?
Voor een systeem met meer dan 1 GB RAM dat geen sluimerstand (hibernation) gebruikt, raadt de SwapFaq van Ubuntu minstens de afgeronde vierkantswortel van de hoeveelheid RAM aan, en maximaal twee keer het RAM. Onder 1 GB gebruik je minstens evenveel swap als RAM en maximaal het dubbele daarvan. [1] Deze rijen komen uit de tabel in de FAQ: [1]
| RAM | Zonder sluimerstand | Met sluimerstand | Maximum |
|---|---|---|---|
| 1 GB | 1 GB | 2 GB | 2 GB |
| 2 GB | 1 GB | 3 GB | 4 GB |
| 4 GB | 2 GB | 6 GB | 8 GB |
| 8 GB | 3 GB | 11 GB | 16 GB |
| 16 GB | 4 GB | 20 GB | 32 GB |
Met sluimerstand heb je meer swap nodig, omdat de inhoud van het RAM naar swap wordt geschreven voordat de machine wordt uitgeschakeld. [1] Een VPS zet je normaal niet in de sluimerstand, dus de kolom “Zonder sluimerstand” is je minimum. Ongebruikte swap kost alleen schijfruimte, maar zou je meer dan twee keer je RAM nodig hebben, dan kun je volgens de FAQ beter RAM toevoegen. [1] De 2 GiB die we hieronder gebruiken, past bij een server met 2 GB of 4 GB.
Swap toevoegen op Ubuntu met een swapbestand
Je maakt het bestand aan, beperkt de toegang tot root, formatteert en activeert het, zet het daarna in /etc/fstab en test de nieuwe regel. Partities hoef je niet aan te passen, want swap kan gewoon in een normaal bestand staan. [1]
1. Maak het swapbestand aan
fallocate is de snelle manier: op bestandssystemen die het ondersteunen, wijst het de blokken toe zonder data te schrijven, en dat is veel sneller dan een bestand met nullen vullen. -l 2G betekent 2 GiB. [6]
sudo fallocate -l 2G /swapfileHet addertje onder het gras: swapon weigert bestanden met gaten (sparse files), omdat de kernel rechtstreeks naar een swapbestand schrijft, en op sommige bestandssystemen kan een vooraf toegewezen bestand als zo’n bestand gelden. De manpage van swapon noemt dd met /dev/zero de meest portabele methode [4], en de mkswap-manpage van Ubuntu 24.04 gebruikt die ook. [7] Die methode is wel trager, omdat het bestand dan met nullen wordt gevuld. [6]
sudo dd if=/dev/zero of=/swapfile bs=1MiB count=$((2*1024))Weigert swapon in stap 3 een bestand dat je met fallocate hebt gemaakt, verwijder het dan en maak het opnieuw aan met dd.
Op Btrfs werken swapbestanden pas sinds Linux 5.0, en dan alleen als het bestand het nocow-attribuut heeft; voor het aanmaken van zo’n bestand verwijst de manpage van swapon naar btrfs(5). [4]
2. Beperk de toegang tot root
Zet de rechten op 600, zodat andere gebruikers het bestand niet kunnen lezen: swap kan gevoelige informatie bevatten. [1]
sudo chmod 600 /swapfile3. Formatteer en activeer het swapbestand
mkswap richt in het bestand een Linux-swapgebied in, en swapon neemt het in gebruik. [7]
sudo mkswap /swapfile
sudo swapon /swapfile
sudo swapon --show
free -hHet bestand hoort nu in de tabel van swapon --show te staan, en op de regel Swap van free -h zie je de grootte ervan. Swapgebieden worden bij het opstarten geactiveerd als ze in /etc/fstab staan; dat is de volgende stap. [7]
4. Zet het swapbestand in /etc/fstab
Een regel in fstab heeft zes velden. Voor een swapbestand zijn dat het pad van het bestand, none, swap en de opties, meestal defaults; ontbreken de laatste twee velden, dan gelden ze als nul. [8]
/etc/fstab beschrijft niet alleen swap, maar ook de bestandssystemen die de server kan mounten. [8] Een typfout, of tee zonder -a (dat het hele bestand overschrijft), kan ervoor zorgen dat de server niet meer normaal opstart, en op een VPS heb je dan misschien de console van je aanbieder nodig om het te herstellen. Maak een back-up van het bestand, voeg één regel toe en voer stap 5 uit voordat je de server herstart.
sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.bak
echo '/swapfile none swap defaults 0 0' | sudo tee -a /etc/fstab5. Test de fstab-regel voordat je herstart
findmnt --verify controleert of /etc/fstab goed kan worden ingelezen en gebruikt. [5] Op systemen met systemd raadt de manpage van fstab aan om na het bewerken van het bestand systemctl daemon-reload uit te voeren. [8] Schakel daarna het swapbestand uit en voer swapon -a uit, dat alle swapregels in /etc/fstab activeert; zo wordt het bestand alleen weer actief als de regel ervan werkt. [4]
sudo findmnt --verify
sudo systemctl daemon-reload
sudo swapoff /swapfile
sudo swapon -a
sudo swapon --showMeldt findmnt een fout, corrigeer dan de regel of zet de back-up terug met sudo cp /etc/fstab.bak /etc/fstab. Herstart de server wanneer het je uitkomt en voer daarna opnieuw sudo swapon --show uit.
Swappiness: wat het is en hoe je het aanpast
Swappiness vertelt de kernel hoe duur swap-I/O is vergeleken met I/O op het bestandssysteem wanneer hij geheugen vrijmaakt. De waarde loopt van 0 tot 200: bij 100 wegen beide even zwaar, lagere waarden laten swap duurder lijken en hogere waarden goedkoper. De standaardwaarde is 60. [2] De kerneldocumentatie voegt daaraan toe dat I/O op het bestandssysteem bij geheugendruk doorgaans efficiënter is dan de willekeurige I/O van swap, dat de beste waarde afhangt van de workload, en dat de kernel bij 0 pas begint te swappen als het aantal vrije en file-backed pagina’s onder het hoge watermerk (high watermark) van een zone zakt. [2]
De SwapFaq van Ubuntu raadt voor desktops 10 aan, maar noemt de standaardwaarde van 60 waarschijnlijk geschikter voor serverinstallaties van Ubuntu. [1] Zo controleer je de waarde en probeer je tot de volgende herstart een andere uit (10 is alleen het voorbeeld uit de FAQ): [1]
cat /proc/sys/vm/swappiness
sudo sysctl vm.swappiness=10Wil je een waarde blijvend instellen, zet die dan in een .conf-bestand in /etc/sysctl.d/, de map die systemd-sysctl bij het opstarten inleest. De manpage van sysctl.d raadt voor bestanden in /etc een voorvoegsel van twee cijfers aan, van 60 tot 90; stellen twee bestanden dezelfde sleutel in, dan wint het bestand waarvan de naam bij het sorteren als laatste komt, dus controleer of andere bestanden deze sleutel ook instellen. [9]
echo 'vm.swappiness = 10' | sudo tee /etc/sysctl.d/60-swappiness.conf
grep -rs swappiness /etc/sysctl.conf /etc/sysctl.d/Laat de instelling vm.vfs_cache_pressure, die bepaalt hoe snel de kernel zijn directory- en inodecaches vrijmaakt, op de standaardwaarde staan. Bij 0 worden die caches bij geheugendruk nooit vrijgemaakt, en dat kan al snel tot geheugentekort (out of memory) leiden. [2]
De kerneldocumentatie rekent zram en zswap tot swap in het geheugen (in-memory swap), waarvoor je swappinesswaarden boven 100 kunt overwegen; zram en zswap vallen buiten het bestek van deze gids. [2]
Swapbestand vergroten, verkleinen of verwijderen
Om de grootte aan te passen, schakel je het bestand uit, maak je het opnieuw aan met de nieuwe grootte en schakel je het weer in; de regel in fstab blijft hetzelfde zolang het pad niet verandert. Bij het uitschakelen van swap gaat de inhoud terug naar het RAM, dus daar moet ruimte voor zijn: het script in de SwapFaq controleert of het vrije RAM minstens even groot is als de gebruikte swap [1], en swapoff geeft exitstatus 2 als het systeem te weinig geheugen heeft om met swappen te stoppen. [4]
free -h
sudo swapoff /swapfile
sudo rm /swapfile
sudo fallocate -l 4G /swapfile
sudo chmod 600 /swapfile
sudo mkswap /swapfile
sudo swapon /swapfile
sudo swapon --showHeb je het eerste bestand met dd gemaakt, gebruik dan opnieuw dd, met count=$((4*1024)) voor 4 GiB.
Om swap te verwijderen, schakel je het swapbestand uit, haal je de bijbehorende regel uit /etc/fstab en verwijder je het bestand. [1] Verwijder in de editor alleen de regel met /swapfile:
sudo swapoff /swapfile
sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.bak
sudo nano /etc/fstab
sudo findmnt --verify
sudo systemctl daemon-reload
sudo rm /swapfileWanneer meer RAM beter is dan meer swap
Voeg RAM toe als de server bij normale belasting voortdurend swapt, als het beschikbare geheugen rond nul blijft of als de OOM-killer nog steeds processen stopt. Houd de server in de gaten terwijl hij het druk heeft:
vmstat 5 12
free -hvmstat 5 12 geeft twaalf rapporten met vijf seconden ertussen; negeer het eerste, want dat toont gemiddelden sinds de laatste herstart. si is het geheugen dat per seconde van de schijf wordt teruggehaald (swap-in) en so het geheugen dat naar de schijf wordt weggeschreven (swap-out). [10] Deze signalen wijzen erop dat je meer RAM nodig hebt, niet een groter swapbestand:
- Voortdurend swappen.
siensoblijven bij normaal werk in de meeste rapporten boven nul: dat is het intensieve swapgebruik dat prestatieproblemen veroorzaakt. [1] - Geen marge meer. De waarde
availableinfree -hblijft rond nul. [3] - Swap boven het plafond. Je zou meer dan twee keer je RAM aan swap nodig hebben. [1]
- De OOM-killer blijft ingrijpen. Standaard maakt de kernel bij elke OOM-kill een taakdump (task dump) die laat zien waarom de OOM-killer in actie kwam en waarom hij die taak koos; zoek die op in het kernellog. [2]
Welke andere grenzen je in de gaten moet houden, lees je in onze gidsen over de signalen dat je VPS meer resources nodig heeft en veelvoorkomende knelpunten in de prestaties van een VPS.
Alle StealthRDP-pakketten in de VS en de EU gebruiken NVMe-opslag, maar swap op NVMe blijft opslag en geen geheugen. Houden de signalen aan, dan kun je op elk moment via je klantomgeving upgraden naar een pakket met meer RAM; je betaalt dan het naar rato berekende verschil. Op de Linux VPS-pagina vergelijk je de pakketten.
Veelgestelde vragen
Hoeveel swap moet ik toevoegen op Ubuntu?
Volgens de SwapFaq van Ubuntu heeft een systeem met meer dan 1 GB RAM dat geen sluimerstand gebruikt, minstens de afgeronde vierkantswortel van zijn RAM aan swap nodig, en maximaal twee keer zijn RAM. Voor een server met 4 GB RAM betekent dat 2 GB tot 8 GB. [1]
Is een swapbestand trager dan een swappartitie?
Volgens de SwapFaq van Ubuntu is een swapbestand met de 2.6-kernel net zo snel als een swappartitie, dus je hoeft niet opnieuw te installeren om meer swap te krijgen. De FAQ merkt wel op dat een bestand, anders dan een partitie, mogelijk geen aaneengesloten schijfblokken gebruikt. [1]
Wat is de standaardwaarde van swappiness op Ubuntu?
De standaardwaarde is 60, zowel volgens de kerneldocumentatie [2] als volgens de SwapFaq van Ubuntu. [1] De kernel accepteert waarden van 0 tot 200, en volgens de documentatie hangt de beste waarde af van de workload. [2]
Kan ik een swapbestand aanmaken met fallocate?
Ja, en de SwapFaq van Ubuntu gebruikt fallocate ook in zijn eigen voorbeeld. [1] De manpage van swapon waarschuwt dat swapon bestanden met gaten weigert en dat een vooraf toegewezen bestand op sommige bestandssystemen als zo’n bestand kan gelden; dd vanuit /dev/zero noemt de manpage de meest portabele methode. [4]
Hoe schakel ik swap uit op Ubuntu?
Schakel het swapbestand uit met swapoff, haal de bijbehorende regel uit /etc/fstab en verwijder het bestand. [1] Daarvoor heeft swapoff genoeg vrij RAM nodig om de inhoud van swap terug te halen, en het geeft exitstatus 2 als het systeem te weinig geheugen heeft om met swappen te stoppen. [4]
Houdt extra swap de OOM-killer tegen?
Op zichzelf niet. Swap is geen volledige vervanging van fysiek geheugen [1], en als het systeem geen geheugen meer heeft, beëindigt de OOM-killer van de kernel nog steeds een taak, meestal een proces dat veel geheugen gebruikt. [2]
Bronnen en referenties
- SwapFaq — Ubuntu Community Help Wiki (Internet Archive copy) (geraadpleegd op 2026-11-03)
- Documentation for /proc/sys/vm/ — The Linux Kernel documentation (geraadpleegd op 2026-11-03)
- free(1) - Linux manual page — man7.org (geraadpleegd op 2026-11-03)
- swapon(8) - Linux manual page — man7.org (geraadpleegd op 2026-11-03)
- findmnt(8) - Linux manual page — man7.org (geraadpleegd op 2026-11-03)
- fallocate(1) - Linux manual page — man7.org (geraadpleegd op 2026-11-03)
- Ubuntu Manpage: mkswap - set up a Linux swap area — Ubuntu Manpage Repository (geraadpleegd op 2026-11-03)
- fstab(5) - Linux manual page — man7.org (geraadpleegd op 2026-11-03)
- sysctl.d(5) - Linux manual page — man7.org (geraadpleegd op 2026-11-03)
- vmstat(8) - Linux manual page — man7.org (geraadpleegd op 2026-11-03)
Lees verder
DDoS-bescherming voor je VPS: waar let je op en wat stel je in?
Zo beoordeel je een VPS met DDoS-bescherming en bouw je zelf een gelaagde verdediging op, van firewalls en filtering tot monitoring en herstel.
Windows of Linux VPS: welke past het best bij je bedrijf?
Windows of Linux VPS? Vergelijk licenties, resourcegebruik, ondersteunde software, beheer en beveiliging, en ontdek snel wat bij je toepassing past.
VPS upgraden: 8 signalen dat het tijd is voor meer resources
Wanneer moet je een VPS upgraden? Herken de signalen, van trage laadtijden tot resourcelimieten, zodat je website optimaal blijft presteren.
